Odpady medyczne w aptece – jakie powstają i jak z nimi postępować?

Apteka kojarzy się przede wszystkim z miejscem wydawania produktów leczniczych, jednak w trakcie jej działalności powstają również odpady wymagające odpowiedniego zagospodarowania. Sytuację dodatkowo komplikuje fakt, że część aptek prowadzi zbiórkę przeterminowanych leków przynoszonych przez mieszkańców.

Jakie odpady powstają w aptece? Czy wszystkie są odpadami medycznymi? Jak postępować z przeterminowanymi lekami i czy każda apteka musi przyjmować je od pacjentów? Wyjaśniamy najważniejsze zasady.

Czy w aptece powstają odpady medyczne?

Nie każdy odpad powstający w aptece jest odpadem medycznym.

Zgodnie z ustawą o odpadach odpady medyczne to odpady powstające w związku z udzielaniem świadczeń zdrowotnych oraz prowadzeniem badań i doświadczeń naukowych w zakresie medycyny.

Dlatego o klasyfikacji odpadu decyduje przede wszystkim jego źródło oraz właściwości. W jednej aptece mogą powstawać zarówno odpady komunalne, odpady opakowaniowe i przeterminowane produkty lecznicze, jak i odpady związane ze świadczeniem określonych usług zdrowotnych.

Jakie odpady mogą powstawać w aptece?

Rodzaj odpadów zależy od zakresu działalności konkretnej placówki. Inaczej będzie wyglądała gospodarka odpadami w aptece zajmującej się przede wszystkim sprzedażą produktów leczniczych, a inaczej w placówce świadczącej dodatkowe usługi.

W praktyce mogą pojawić się m.in.:

• przeterminowane lub wycofane produkty lecznicze,
• pozostałości leków recepturowych i aptecznych,
• odpady powstające podczas sporządzania leków,
• opakowania po produktach i substancjach wykorzystywanych w aptece,
• odpady zawierające substancje niebezpieczne,
• zużyte materiały jednorazowe,
• odpady powstające w związku ze świadczeniem usług zdrowotnych,
• odpady komunalne związane ze zwykłym funkcjonowaniem placówki.

Każdy rodzaj odpadu powinien zostać prawidłowo sklasyfikowany. Szczególnej uwagi wymagają produkty lecznicze oraz odpady niebezpieczne, których nie można traktować tak samo jak zwykłych śmieci komunalnych.

Przeterminowane leki powstające w aptece

Leki, które utraciły termin ważności lub z innych powodów nie mogą być dalej wykorzystywane, wymagają odpowiedniego zagospodarowania.

W katalogu odpadów dla działalności związanej z ochroną zdrowia funkcjonują m.in.:

18 01 09 – leki inne niż wymienione w 18 01 08,

oraz

18 01 08 – leki cytotoksyczne i cytostatyczne.*

Gwiazdka przy kodzie 18 01 08* oznacza odpad niebezpieczny. Tym samym sposób postępowania z takim odpadem wymaga szczególnej ostrożności.

Nie należy więc wrzucać wszystkich niewykorzystanych produktów leczniczych do jednego pojemnika bez wcześniejszej prawidłowej klasyfikacji.

Odpady powstające podczas wykonywania usług w aptece

Zakres działalności współczesnych aptek może wykraczać poza samo wydawanie produktów leczniczych. Jeżeli w aptece wykonywane są świadczenia, w wyniku których powstają odpady medyczne, należy postępować z nimi zgodnie z zasadami właściwymi dla konkretnego rodzaju odpadu.

Znaczenie może mieć między innymi to, czy odpad miał kontakt z materiałem biologicznym, czy posiada ostre końce i krawędzie oraz czy wykazuje właściwości zakaźne.

Przykładowo zużyte ostre elementy wymagające zakwalifikowania jako odpady medyczne nie mogą zostać wrzucone do zwykłego worka. Odpady o ostrych końcach i krawędziach zbiera się do sztywnych pojemników jednorazowego użycia, odpornych na wilgoć, przekłucie i przecięcie.

Przeterminowane leki przynoszone przez klientów – to osobna kwestia

Tutaj trzeba wyraźnie rozdzielić dwa przypadki:

1. leki stające się odpadem w wyniku działalności apteki,

2. przeterminowane leki przynoszone do apteki przez mieszkańców.

W drugim przypadku mamy do czynienia z odpadami pochodzącymi z gospodarstw domowych, a apteka pełni funkcję miejsca ich zbiórki w ramach odpowiednio zorganizowanego systemu.

Nie należy więc utożsamiać leków przyniesionych przez mieszkańca z odpadami wytworzonymi przez samą aptekę.

Czy każda apteka musi przyjmować przeterminowane leki od klientów?

Nie. Sam fakt prowadzenia apteki nie oznacza, że placówka automatycznie jest punktem zbiórki przeterminowanych leków od mieszkańców.

Apteka lub punkt apteczny, które chcą uczestniczyć w takiej zbiórce, mogą zgłosić się do właściwego urzędu gminy. W ramach zorganizowanego systemu w aptece może zostać ustawiony specjalny pojemnik przeznaczony na przeterminowane produkty lecznicze.

Dlatego pacjent przed udaniem się do konkretnej apteki powinien sprawdzić, czy znajduje się w niej punkt zbiórki. Informacje o miejscach przyjmujących przeterminowane leki można znaleźć m.in. na stronach internetowych gmin.

Co klient może zrobić z przeterminowanymi lekami?

Przeterminowanych i niepotrzebnych leków nie należy wyrzucać do zwykłego kosza ani usuwać poprzez kanalizację.

Mieszkaniec może przekazać je do wyznaczonego punktu zbiórki. Specjalne pojemniki znajdują się m.in. w części aptek, a gminy zapewniają również możliwość przekazywania przeterminowanych leków w ramach systemu selektywnej zbiórki odpadów komunalnych.

Warto podkreślić, że nie każda apteka przyjmie takie odpady. Pacjent powinien korzystać z placówki wskazanej jako punkt zbiórki.

A co ze strzykawkami i igłami używanymi przez pacjenta w domu?

To kolejna kategoria, której nie należy automatycznie traktować tak samo jak przeterminowanych tabletek czy syropów.

Ustawa dotycząca utrzymania czystości i porządku w gminach wymienia odpady powstające w gospodarstwach domowych w wyniku przyjmowania produktów leczniczych w formie iniekcji oraz monitorowania poziomu substancji we krwi, w szczególności igły i strzykawki.

Gminny system gospodarowania odpadami powinien zapewnić mieszkańcom możliwość przekazania takich odpadów do odpowiedniego punktu selektywnego zbierania odpadów komunalnych.

Dlatego klient nie powinien po prostu przynosić wykorzystanych igieł lub strzykawek do dowolnej apteki. Należy korzystać z zasad zbiórki ustalonych w danej gminie.

Jak przechowywać odpady powstające w aptece?

Sposób magazynowania zależy od rodzaju i kodu odpadu. Nie można więc wskazać jednego pojemnika ani jednej procedury właściwej dla wszystkich odpadów powstających w aptece.

Podstawową zasadą jest ich rozdzielanie już w miejscu powstawania.

Odpady powinny być magazynowane:

• w opakowaniach dostosowanych do ich właściwości,
• w sposób uniemożliwiający przypadkowe wydostanie się zawartości,
• w miejscu zabezpieczonym przed dostępem osób nieuprawnionych,
• w sposób ograniczający zagrożenie dla pracowników, klientów i środowiska.

Jeżeli powstają zakaźne odpady medyczne, zastosowanie mają dodatkowo szczegółowe wymagania dotyczące koloru opakowania, czasu i temperatury magazynowania oraz oznakowania.

Szczególna ostrożność przy odpadach niebezpiecznych

W aptece mogą powstawać również odpady klasyfikowane jako niebezpieczne. Poza lekami cytotoksycznymi i cytostatycznymi mogą to być, zależnie od działalności placówki, określone chemikalia, substancje lub zanieczyszczone nimi opakowania.

Takie odpady powinny być magazynowane w sposób dostosowany do ich właściwości chemicznych i fizycznych, w szczelnych i odpowiednio dobranych opakowaniach.

Nie można dopuścić do wycieków, rozsypania zawartości ani mieszania odpadów, których właściwości tego nie dopuszczają.

Apteka a BDO i ewidencja odpadów

Apteka będąca wytwórcą odpadów objętych obowiązkiem ewidencji powinna prawidłowo realizować obowiązki wynikające z przepisów dotyczących BDO.

W zależności od rodzaju i ilości wytwarzanych odpadów może się to wiązać m.in. z:

• właściwym wpisem do rejestru BDO,
• prawidłową klasyfikacją odpadów,
• prowadzeniem Kart Przekazania Odpadów (KPO),
• prowadzeniem Kart Ewidencji Odpadów (KEO), jeśli są wymagane,
• sporządzaniem rocznych sprawozdań o wytwarzanych odpadach.

Warto przy tym pamiętać o rozróżnieniu odpadów wytwarzanych przez aptekę od odpadów komunalnych przynoszonych przez mieszkańców w ramach zorganizowanego punktu zbiórki.

Odbiór odpadów z apteki

Odpady wymagające specjalistycznego zagospodarowania powinny zostać przekazane podmiotowi posiadającemu odpowiednie uprawnienia do gospodarowania danym rodzajem odpadów.

Przed przekazaniem należy zadbać o ich prawidłowe sklasyfikowanie, zapakowanie i oznakowanie oraz przygotowanie wymaganej dokumentacji.

Regularny odbiór pozwala również ograniczyć ilość odpadów magazynowanych na terenie apteki i ułatwia zachowanie prawidłowej organizacji gospodarki odpadami.

Odpady w aptece – najważniejsze zasady

Gospodarka odpadami w aptece wymaga przede wszystkim prawidłowego rozpoznania ich źródła. Przeterminowany lek należący do apteki, lek przyniesiony przez mieszkańca do gminnego punktu zbiórki oraz odpad medyczny powstały podczas świadczenia usługi w aptece to niekoniecznie ta sama kategoria odpadu i nie należy postępować z nimi w identyczny sposób.

Apteka powinna znać rodzaje wytwarzanych przez siebie odpadów, prawidłowo je klasyfikować i magazynować, prowadzić wymaganą ewidencję oraz przekazywać odpady uprawnionym odbiorcom.

Prowadzisz aptekę? TPO pomoże Ci w gospodarce odpadami

Prawidłowa gospodarka odpadami w aptece nie musi oznaczać kolejnych skomplikowanych procedur do samodzielnego pilnowania.

TPO zapewnia odbiór odpadów z aptek oraz wsparcie w zakresie ich prawidłowego przekazywania i obowiązków związanych z gospodarką odpadami.

Prowadzisz aptekę i szukasz sprawdzonego odbiorcy odpadów? Skontaktuj się z TPO i zapytaj o warunki współpracy.